۵ قدم برای راه اندازی و تجهیز آزمایشگاه

برای راه اندازی آزمایشگاه، با داشتن پاسخ ۵ سوال می‌توان تشخیص داد ابتدا برای آزمایشگاه چه تست و آزمایش‌هایی مورد نیاز هست، سپس با مطالعه شرح آزمایش‌ها، لیست دستگاه‌ها و شیشه‌آلات و متراژ مورد نیاز آزمایشگاه تخمین می‌شود. سپس باید مکان آزمایشگاه را انتخاب کنید. این مکان باید تهویه هوای مناسبی داشته‌باشد، نور خوبی داشته‌باشد، دسترسی در داخل شرکت به سهولت انجام‌شود و از همه مهم‌تر لوله کشی گاز و آب و خروجی فاضلاب باید به صورت استاندارد انجام‌شود.

لیست آزمایش‌ها و تعداد دفعات آزمایش در روز تعداد پرسنل مورد نیاز آزمایشگاه، فضای مورد نیاز و از همه مهم‌تر موارد دستگاه‌ها را مشخص می‌کند. برای مثال در صنعت شکلات سازی آزمایش مواد اولیه، آزمایش کنترل کیفیت فرایند تولیدی و آزمایش‌های کیفیت محصول نهایی صورت می‌پذیرد. کنترل کیفی مواد اولیه شامل آزمایشاتی مثل اندازه گیری رطوبت، آزمایشات پراکسید و اسیدیته، تعیینPH ، تعیین سختی آب، تعین کلر آب، تعیین بریکس، اندیس پروکسید روغن و غیره است. این موارد برای کنترل کیفی محصول باید از قبل بر روی مواد غذایی انجام گیرد تا درجه کیفیت هر یک از مواد اولیه مشخص گردد و در صورت بی کیفیت بودن مواد اولیه آن‌ها را رد کرده و از مواد اولیه بهتری استفاده شود.

حال با توجه به قدم اول می‌دانیم چه تعداد پرسنل نیاز داریم، به ازای هر پرسنل دست کم ۴ متر مربع فضا لازم است تا امکان آزمایش‌ها فراهم شود. در آزمایشگاهی که ۴ نفر مشغول به کار هستند یک اتاق با حداقل مساحت ۱۶ متری کفایت می‌کند. از جمله موارد مهم دیگر در آزمایشگاه تهویه هوای مناسب و نورگیری خوب است. به دلیل کار حساس و مهم این قسمت باید حتماً شرایط کاری پرسنل مناسب باشد تا خطا به حداقل برسد.

از مهمترین و اساسی‌ترین ارکان آزمایشگاه سکوبندی مناسب است که باید استاندارد و با دقت انجام شود تا بیشترین استفاده از فضا صورت گیرد. سکوبندی با کابینت‌های معمول بسیار متفاوت است. سکوبندی دارای چهارچوب فولادی به صورت زیرساخت است و دارای رویه ضد اسید به همراه مواد دو جزئی ضداسید است. لبه‌های سکو دارای نبشی‌های pvc برای جلوگیری از ریختن مواد اسیدی روی افراد است.

سکوبندی در آزمایشگاه میکروبی و شیمی متفاوت است چراکه در آزمایشگاه شیمی برخی از بسته‌های مواد شیمیایی حتماً باید دور از نور مستقیم یا به دور از هرگونه نور قرار بگیرند یا تعدادی از مواد شیمیایی باید در دماهای پایین و ثابت انبار شوند. پس نیاز است تعداد بیشتری کابینت، قفسه، کشو ثابت و متحرک و کمد قرار داده‌شود. همین‌طور جنس کمدها باید به گونه‌ای باشد که اگر مواد شیمیایی امکان تبخیر یا تصعید داشته‌باشند اولاً بخارات از کمدها خارج نشود، دوماً مقاومت کمدها به قدری بالا باشد که در اثر ماندگاری مواد شیمیایی دچار خوردگی، زنگ زدگی و به طور کلی تخریب نشوند. در آزمایشگاه‌های میکروبی نیاز کمتری به انواع کمدها و قفسه‌ها دیده می‌شود و بیشتر باید امکانات و شرایط مناسب برای تمیز نگه داشته شدن محیط و جلوگیری از پخش آلودگی‌ها فراهم شود.

از قدم اول با توجه به دانستن لیست آزمایش‌های مورد نیاز و با مطالعه شرح هر آزمایش، می‌دانیم چه دستگاه و شیشه‌آلاتی در فرایند به کار می‌رود. با داشتن لیست دستگاه‌ها، بهتر است لیست دستگاه‌ها را برای شرکت‌های عرضه کننده بفرستید و از هر کدام لیست قیمت تهیه کنید و به صورت ترکیبی از چند شرکت خرید کنید تا اگر کیفیت یکی از شرکت‌ها پایین بود به صورت کامل متضرر نشوید.

قدمی که در ایران به خوبی رعایت و اجرا نمی‌شود. فراهم کردن دستگاه‌های با کیفیت و اقلام مورد نیاز بدون دستوالعمل اجرای مناسب و بدون آموزش، ناکارآمد است. برای مثال دستگاه هود لامینار که یک اتاق clean room کوچک است، باید قبل و بعد هر بار استفاده با الکل و ضد عفونی کننده‌های مختلف، استریل شود تا کارآیی بالایی داشته‌باشد. این در حالی است که برخی از آزمایشگاه‌ها در کشور درب دستگاه هود لامینار را بعد از استفاده باز می‌گذارند و این خود عاملی برای آسیب به دستگاه و عملکرد نادرست و خسارت به آزمایشگاه است.