نکات نگهداری صحیح از تجهیزات آزمایشگاهی

تجهیزات آزمایشگاهی از سرمایه گذاری های بسیار مهم برای آزمایشگاه ها به شمار می آیند، به همین جهت توصیه می گردد تا کاربران تجهیزات آزمایشگاهی را در مناسب ترین شرایط نگهداری کرده و اینگونه بر طول عمر آن ها بیفزایند، از سویی عوامل متعددی بر افزایش طول عمر تجهیزات آزمایشگاهی موثر است،

هر دستگاه و تجهیز آزمایشگاهی برای کاربرد خاصی طراحی شده است و استفاده نادرست از دستگاه منجر به خرابی تجهیز آزمایشگاهی می گردد، به خصوص زمانی که عمل صورت گرفته به صورت مداوم تکرار پذیرد. کاربران در ابتدا باید دفترچه راهنمای دستگاه خریداری شده را مطالعه نمایند و ویژگی و قابلیت دستگاه خریداری شده را به دقت مطالعه نمایند. دستگاه هایی که مانند اسپکتروفتومتر دارای صفحه نمایش می باشند هر کدام دارای علائم و نشانه های مختص به خود هستند که راجع به هرکدام در دفترچه راهنما به صورت مجزا توضیح داده شده و از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند. علائم هشدار می تواند به دلایل مختلف به نمایش درآید از جمله بسته نشدن درب دستگاه، آسیب به قطعات دستگاه و غیره. به کاربران توصیه می گردد تا دارای نظم روتین جهت پیروی از پروتکل های ارائه شده باشند به عنوان مثال به برخی از دستگاه ها باید استراحت داد تا از گرم شدن و خرابی زودهنگام آن ها جلوگیری به عمل آید. همچنین باید به اپراتور ها آموزش های اصولی به صورت یکپارچه ارائه شود تا از بروز خطای احتمالی جلوگیری به عمل آید، لازم به ذکر است که در بسیاری از موارد آسیب های وارد شده به تجهیزات آزمایشگاهی ناشی از استفاده نادرست از دستگاه شامل گارانتی نمی گردد.

تجهیزات آزمایشگاهی به دلیل استفاده مداوم دچار فرسایش و آلودگی می شوند، به همین جهت باید طی یک برنامه مدون دستگاه های آزمایشگاهی تمیز و از نظر فنی بررسی گردند. تا بتوانند نتیجه صحیح و دقیق ارائه دهند. به عنوان مثال دستگاه هایی مانند سانتریفیوژ و اسپکتروفتومتر که باید دارای دقت بالایی باشند، لازم است تا به صورت پیوسته بررسی و سرویس شوند تا از خرابی آن جلوگیری به عمل آید. به صورت کلی توصیه می گردد که هنگام تمیز کردن دستگاه از دفترچه راهنما استفاده گردد و انجام این امر به صورت روتین و با زمان بندی صورت پذیرد، همچنین در برخی موارد انجام این کار باید با استفاده از تجهیزات خاص و با مشورت کارشناس انجام پذیرد. خریداران تجهیزات آزمایشگاهی با توجه به نوع، مدل و پیچیدگی های دستگاه خریدارای شده؛ این نکته را مد نظر قرار دهند که آیا دارای تخصص کافی و لازم جهت نگهداری از دستگاه می باشند یا خیر و در صورتی که دارای تخصص لازم نمی باشند می توانند انجام این کار را به کارشناسان فنی محول نمایند

یکی دیگر از موارد بسیار مهم در تعمیر و نگهداری از تجهیزات آزمایشگاهی کالیبره کردن آن می باشد که باید به صورت منظم انجام شود. کالیبراسیون به این معنا است که دقت تجهیز آزمایشگاهی را با استاندارد شناخته شده مطابقت می دهند و باید دقت دستگاه در محدوده قابل قبول باشد. کالیبراسیون صحیح باید مطابق با پروتکول های NIST باشد. زمانی که تجهیزات آزمایشگاهی جهت انجام کالیبره فرستاده می شوند در صورت عدم کالیبره بودن آن ها باید شناسایی خطا و کالیبراسیون انجام پذیرد. هر دستگاه جهت انجام کالیبراسیون دارای استاندارد، فواصل و فرکانس های مختص به خود می باشد که باید توسط کارشناس یا کمپانی سازنده مشخص و انجام گردد. همچنین کاربران می توانند در زمان کاهش دقت دستگاه های خود آن را جهت انجام کالیبراسیون بررسی کنند همچنین توصیه می گردد قبل از انجام پروژه هایی که نیاز به اندازه گیری دقیق دارند و یا در صورت وقوع اتفاق هایی از جمله افتادن دستگاه و یا قرارگیری تجهیز آزمایشگاهی در دمای بالا؛ کالیبراسیون مجدد انجام شود. همچنین باید اپراتور مدت زمان استفاده را مد نظر قرار دهد زیرا به صورت معمول تجهیزاتی که از آنان زیاد استفاده می شوند نیاز به کالیبراسیون در فواصل کمتر خواهد داشت.

پس از ارزیابی و ریشه یابی مشکلات تجهیزات آزمایشگاهی باید کارشناسان تعمیرات لازم را بر روی دستگاه ها انجام دهند، برخی اوقات قطعات نیاز به تعویض و تعمیر دارند. به کاربران توصیه می گردد تا از نتیجه گیری عجولانه به خصوص در زمانی که اولین بار است تجهیز دچار ایراد می شود بپردازند. گاهی اوقات انجام تعمیرات جزئی و اضافه کردن لوازم جانبی کوچک کفایت می کند. از سویی دیگر تجهیزات بزرگتر که دارای قطعات بیشتری می باشند، نیاز به تلاش بیشتری جهت تعمیر و نگهداری دارند. همچنین برخی از بخش های آنان ممکن است نسبت به سایر قطعات سریع تر فرسوده شوند به همین جهت بررسی مداوم این دستگاه ها ضرورت ویژه ای دارد. به صورت کلی توصیه می شود تا آزمایشگاه ها تجهیزات آزمایشگاهی خود را به شخص ثالث و بیرون از مجموعه جهت تعمیر ارجاع دهند زیرا وجود تیم تعمیر و نگهداری در داخل مجموعه می تواند بسیار هزینه بر باشد و از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست.

به کاربران توصیه می شود که در صورتی که از تجهیزات قدیمی استفاده می کنند و دستگاه های آن ها مانند گذشته کارآیی ندارد برای نوسازی دستگاه های خود اقدام نمایند، در برخی موارد می توان به جای خرید دستگاه جدید برخی از قطعات را با ویژگی های پیشرفته تر و قدرتمند تر جایگزین نمود و دستگاه ها را ارتقا داد. این کار موجب می شود تا کاربر بتواند دستگاه را با هزینه کمتر نسبت به خرید دستگاه جدید ارتقا دهد. همچنین در برخی از موارد نیازی به نوسازی قطعات نیست و تنها با جدا کردن و تمیز نمودن قطعه می توان به کارآیی دستگاه افزود. به عنوان مثال گاهی اوقات لازم است تا برخی از قطعات فلزی و چرخ دنده ها صیقل داده شده و روغن کاری شوند و همچنین برخی از قطعات به کالیبره کردن نیاز دارند. از سویی سایر قطعاتی که نیاز به تعویض و یا لوازم جانبی برای پشتیبانی دارند باید بررسی شوند و پس از تمیز کردن مونتاژ و مجدد تست شوند. لازم به ذکر است که در برخی موارد تنها با انجام این موارد تجهیزات مانند دستگاه هایی که به تازگی خریداری شده اند شروع به کار می کنند.

وجود آزمایشگاه سازمان یافته و عاری از هرگونه آلودگی نقش اساسی در سلامت تجهیزات آزمایشگاهی ایفا میکند، به عنوان مثال در آزمایشگاه سازمان یافته خطر شکستن تجهیزات در هنگام حمل و نقل و یا نشت مواد شیمیایی به حداقل می رسد و احتمال آسیب به تجهیزات آزمایشگاهی کاهش می یابد. همچنین وجود گرد و غبار موجب تاثیر منفی بر روی تجهیز آزمایشگاهی می گردد. لازم به ذکر است که تمیزی آزمایشگاه می تواند بر دقت نتایج تاثیر بگذارد به عنوان مثال ظروف نمونه کثیف موجب می گردد که نتایج آنالیز نادرست باشد و یا حتی گاهی اوقات منجر به نتیجه کاذب می گردد. همچنین منظم نگه داشتن محیط آزمایشگاه به بهبود محیط کار، افزایش سرعت کار و صرفه جویی در وقت کمک شایانی می کند.